گچ بری هنر زیبایی ها به قدمت تاریخ

فروشگاه‌های مبلمان و لوازم داخلی منزل
به اشتراک بگذارید:  
به طور کلی یکی از هنرهایی که به زیبایی نمای درونی و بیرونی بنا کمک شایانی می کند هنر گچ‌ بری است. این هنر در روزگارانی دور تا به امروز به عنوان قسمتی از معماری خود را نشان داده است که در بیشتر بناهای بزرگ، این هنر را به کار گرفته اند.
گچ بری
یکی از هنرهایی که به زیبایی نمای درونی و بیرونی بنا کمک شایانی می کند هنر گچ‌ بری است. این هنر در روزگارانی دور تا به امروز به عنوان قسمتی از معماری خود را نشان داده است که در بیشتر بناهای بزرگ، این هنر را به کار گرفته اند. ایران از جمله کشورهایی است که معماران و هنرمندان آن توجه ویژه ای به هنر نام برده داشته اند که آثار آن را می توان در بناهای تاریخی مشاهده کرد. این هنر در گذشته برای پوشاندن سطوح زمخت و خشن مورد استفاده قرار می گرفت که به مرور زمان از این حالت خارج شده و به شکل هنری برای زیبایی و تزئین تغییر یافت.

گچ‌ بری سنتی

در بقایای ارزشمند تاریخی ایران می توان نمونه‌هایی از هنرنمایی با گچ را مشاهده نمود که متاسفانه این هنر امروزه کمتر مورد توجه قرار می گیرد. در ادامه به هنر گچ‌ بری در دوره‌های مختلف در ایران می پردازیم.

هنر گچ‌ بری در دوره سلجوقی

استفاده از گچ‌ بری برای نماسازی داخلی در دوره سلجوقی بیشتر مورد توجه بوده و روند تحول این هنر در این دوره مربوط به استفاده از هنر مذکور در انواع خط کوفی همراه با نقش‌های اسلیمی می باشد.
که بناهایی مانند مسجد اردستان به جای‌مانده از این دوره می باشد که با خط کوفی مزین شده است.

هنر گچ‌ بری در دوره ایلخانی

در دوره ایلخانی روند استفاده از هنر گچ‌ بری رشد بسیار چشمگیری داشت و علاوه بر خط کوفی خط های دیگری مانند خط دیوانی، سلطانی و رقعی و ... همچنین اشکال هندسی با نقش های اسلیمی نیز مورد استفاده قرار می گرفتند و محراب های زیبا و آثار فراوانی از این دوره به جای مانده اند که از جمله این هنرها می توان به مسجد حیدریه در قزوین و محراب ارزشمند پیربکران اشاره نمود.

هنر گچ‌ بری در دوره تیموری

دوره تیموری عصر تحول و کاربندی‌هایی از قالب‌های گچی ارزشمند و استفاده از نقش‌های گوناگون و خط‌های مختلف بود که مقرنس‌بندی‌های ارزشمندی نیز در این دوره پدیدار گشت؛ و آثار بسیار زیبا و ارزشمندی از این دوره به جای ‌ماند. از جمله سردر میدان کاشان نمونه‌ایی از این هنر به جای مانده می باشد.

هنر گچ‌بری در دوره صفوی

مقرنس‌بندی‌های گچی بخصوص مقرنس‌ بندی‌ های طاس و نیم‌طاس هنر گچ‌ بری را وارد عصر جدیدی نمود. تالار موسیقی عالی‌قاپو یکی از آن شاهکارهایی است که از نمونه های این دوره به‌جای مانده است.

هنر گچ‌ بری در دوره زندیه

ترنج‌اندازی همراه با گل و گیاه و مقرنس‌بندی و هنرآفرینی‌های زیادی که در این دوره به‌جای مانده است. از‌جمله آنها می‌توان به مقبره اولیه خان زند اشاره نمود.

هنر گچ‌ بری در دوره قاجار

تقلید از هنر گچبری‌های اروپایی‌ها در کاخ‌های شاهی بخصوص سرستون سازیها و سقف سازیها به دلیل مسافرت پادشاهان قاجار به فرنگ این هنر رونق فوق العاده‌ای یافت هرچند که در این دوره خلاقیت‌ها و نوآوری‌های بسیار چشمگیر پدیدار شده اما به یقین می توان گفت هرگز این تقلیدها نتوانست جای هنر اصیل ایرانی و سرپنجه‌های طلایی هنرمندان ایران را که نشأت گرفته از ذوق هنری هنرمندان ایران و هنر اصیل ایرانی می‌شد در گچبری بناهای ایرانی بگیرد.

گچ‌ بری آماده

گچ‌ بری آماده

گچبری کاری بسیار زمان بر می باشد. با توسعه ساختمان سازی و کمبود هنرمندان گچبر این کار به شیوه ی سنتی امکان پذیر نبود. لذا این کار از حالت سنتی به صنعتی تغییر یافته و با استفاده از گچ و ابزارها، قالب‌های گچی تهیه شده تا آنها را در جای مناسب نصب نمایند؛ که این کار امر گچ‌کاری را بسیار سهولت می‌بخشید که از جمله پرکاربردترین مصارف گچی در تزیین و نقوش ساختمان می باشد. این کار دارای مزایا و معایبی است که در ادامه به آنها پرداخته می شود.

مزایای استفاده از این هنر

1- نصب آسان
2- سرعت در نصب
3- وزن سبک
4- حمل و نقل آسان
5- استحکام بالا
6- قدرت رنگ پذیری بالا و متنوع
7- ماندگاری زیاد

معایب استفاده از گچ‌ بری آماده

مقاومت کم در برابر آب و رطوبت، در محل‌هایی که رطوبت زیاد است سطح گچ‌کاری شده به اصطلاح طبله می‌کند و دارای ظاهری نامناسب است. همچنین باعث خوردگی و زنگ زدگی در فلزات نیز می‌شود.

گچ‌ بری سقف

از دیرباز تا به امروز برای تزیین سقف ساختمان بالاخص قسمت پذیرایی منزل از گچ‌ بری سقف پذیرایی به دلیل خاصیت شکل پذیری و چسبندگی استفاده کرده اند که معماران و گچبران برای آن طرح‌های مختلفی تهیه و پیاده‌سازی کرده اند که این کار ظاهر زیبایی به سقف می‌داد که در بیشتر اوقات این طرح بر پایه مرکز چلچراغ و یا نور افشان‌ها پیاده سازی می‌شدند که این کار نیز دارای سبک‌های مختلفی است. یکی از کارهایی که در این نوع تکنیک ساختمانی استفاده می شد استفاده از گچ های سقفی بسیار ضخیم در ساختمان‌های با ارتفاع زیاد بود تا با این کار ارتفاع ساختمان زیاد به نظر نرسد و دکوراسیون ساختمان چشم‌نواز باشد.
با استفاده از این روش می توان نقطه کانونی فضا را تغییر داد و نقاطی را که مد نظر باشد مورد توجه قرارداد. حتی یک سقف مسطح را می توان به وسیله آن به صورت منحنی درآورد و فضای آن را تغییر داد. همچنین با استفاده از رنگ کردن نقوش و سطوح گچی می‌توان فضای اتاق را تغییر داد.

گچ‌ بری مدرن

این هنر، همان نقش های برجسته ای هستند که با خلاقیت هنرمندان گچبر مطابق نیاز زمان به وجود آمده‌اند. هنرمندان در این سبک از گچ‌ بری برخلاف سبک سنتی از گل‌ها و پرنده‌ها استفاده نشده و هنرمندان سبک جدیدی را پدید آورده‌اند. این هنر در هر دوره شکل ها و طرح‌های خاص مربوط به آن دوره را داشته که در طول زمان تغییر کرده و هنر گچ‌ بری مدرن پدید آمده است یکی از هنرهای وابسته و عجین شده با معماری هنر گچبری مدرن می باشد. فضاهای لوکس و تاریخی اولین مکان‌هایی هستند که هنگام صحبت از آن به ذهن خطور می‌کنند. اما برخلاف این تصور امروزه نیز گچبری مدرن جایگاه ویژه‌ای دارد که استفاده از آن در دکوراسیون داخلی یکی از پرطرفدارترین موارد برای تزئینات می‌باشد. با استفاده از مدل های مدرن و افزودن منابع نوری از جمله لوسترها و لامپ‌های زیبا و نیز پرده های اطراف آن جلوه خاصی به دکوراسیون بخشید که امروزه نیز استفاده از این هنر جایگاه خاصی دارد.

انواع گچ‌ بری

انواع گچ‌ بری

از آنجایی که کار هنری تکرار ندارد و هر لحظه هنرمند طرح های جدید و تازه ای را خلق و تکمیل می‌کند هنر گچ‌ بری نیز در این زمره قرار داشته و دارای تنوع بسیاری است و محدود نمی شود؛ و هر لحظه بر طرح ها و خلاقیت ها افزوده می شود. در کل این هنر را بر اساس نمای ظاهری می توان به سه دسته اصلی تقسیم نمود.
طرح‌های زمینه و سطوح: قرار دادن یک سطح به صورت کامل و یا به صورت تکه‌تکه بر روی نظم خاصی مانند سقف، دیوار و ...
طرح‌های حاشیه: قرار دادن یک مسیر خاصی به صورت ممتد و یا به صورت تکه تکه بر روی یک نظم خاص زیر پوشش طرحی به هم پیوسته مانند کناره های سقف و راهرو.
طرح‌های تک و خاص: این طرح در جاهای خاص و به صورت تکی مورد استفاده قرار می گیرد؛ مانند سر ستون ها و یا شومینه و ...

انواع گچبری در ساختمان

گچبری با نقش برجسته

در این شیوه ابتدا سطح را گچکاری نموده و به این ترتیب زمینه با گچ اندود شده و سپس نقش مورد نظر بر روی سطح ایجاد می‌شود.

گچبری برهشته

نوع برهشته دارای قدمت بسیار زیادی بوده و در این حالت برجستگی زیادی نسبت به زمینه ایجاد می شود.

گچبری زبره

این نوع از گچبری را از لحاظ برجستگی میتوان بین در حالت «نقش برجسته» و «برهشته» در نظر گرفت که در این روش گوشه‌های کار به دلیل اینکه بدون مالش و پرداخت انجام می‌شود تیز و دارای بریدگی می‌باشد.

گچبری لکه یا کلوخی

در این شیوه که از مغرب‌زمین به ایران وارد شده و بومی نیست. برجستگی‌هایی ایجاد شده به طرز اغراق‌آمیزی بیش از حد معمول است.

گچبری پته

در این شیوه که از قرن هشتم رواج پیدا کرد. گچ بر، با آهار زدن کرباس با گچ، هنری جدید پدید آورده و پس از خشک شدن کرباس گچ کاری شده که شبیه مقوای سخت می شد. آمادگی لازم برای گچ‌ بری را داشت و سپس آن را بر روی دیوار مورد نظر می چسباندند.

گچبری مشبک

این شیوه یکی از ظریف‌ترین و دشوارترین نوع گچبری می‌باشد که در آن سطح مورد نظر را با ضخامت 15 الی 25 سانتی متر گچکاری می‌کنند و هنرمند پس از خشک شدن و گرفتن گچ، شروع به هنرنمایی و خالی کردن سطوح و اجرای طرح‌های مورد نظر می‌شود و در نهایت سطحی مشبک با ضخامت بسیار نازک را به وجود می‌آورد.

گچبری لایه‌ای

از این شیوه زمانی استفاده می‌شود که هدف استفاده از چند رنگ است. به این صورت که ابتدا زیرسازی با گچ زنده انجام شده و پس از آن با کشته و رنگ های مختلف، بر روی آن کشیده می شود.

گچبری کشته‌بری

در این شیوه روی سطح مورد نظر را گچ زیره می کشند و پس از آن نرمه بر روی همین قسمت کشیده می شود که در این شیوه نیاز به سرعت عمل بالایی می باشد.

گچبری تخمه‌کن

در این شیوه ابتدا باید گچ را غربال کرد تا به نهایت درجه نرمی برسد تا بتوان از آن برای طرح‌های هنری و گچبری‌های هنری رنگی استفاده نمود. گچ بری آشچزخانه یکی از نمونه های رایج این مدل است.